Als freelancer heb je alle vrijheid om je eigen koers te varen, maar die vrijheid brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. Want wat gebeurt er met je inkomen als je door ziekte of een ongeval niet meer kunt werken? Arbeidsongeschiktheid betekent dat je (tijdelijk of langdurig) geen arbeid kunt verrichten door gezondheidsklachten. Voor freelancers is dit extra relevant, omdat je geen werkgever hebt die je loon doorbetaalt bij ziekte. Zonder verzekering of buffer kan zelfs een paar maanden uitval al tienduizenden euro's aan misgelopen omzet betekenen.
Uit analyses blijkt dat meer dan 80% van de Nederlandse zzp'ers momenteel géén arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) heeft – bijna een miljoen freelancers loopt dus onverzekerd rond. Bovendien heeft 40% van de zzp'ers helemaal geen financieel vangnet om op terug te vallen bij arbeidsongeschiktheid. Het mag duidelijk zijn: arbeidsongeschiktheid kan elke freelancer financieel hard raken, waardoor een goede regeling essentieel is.
Wettelijke veranderingen per 2030: verplichte AOV in aantocht
De overheid heeft plannen om hier iets aan te doen. In het Pensioenakkoord van 2019 is afgesproken dat er een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) voor zelfstandigen komt. De bedoeling is dat vanaf 2030 iedere zelfstandige verplicht minimaal een basisverzekering tegen arbeidsongeschiktheid heeft.
Toch is het verstandig om je nu al voor te bereiden, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.
Wat houdt die verplichte AOV precies in? In het kort: zelfstandigen (zzp'ers met winst uit onderneming) worden verplicht zich te verzekeren tegen langdurige arbeidsongeschiktheid. Het gaat om een basisverzekering arbeidsongeschiktheid (BAZ) via het UWV. Ook mensen die nu moeilijk een AOV kunnen krijgen, bijvoorbeeld door gezondheidsproblemen, worden hiermee gedekt.
Wie valt eronder? Vrijwel iedere ondernemer met winst uit onderneming. Dga's met een BV en mensen die in loondienst al verzekerd zijn, vallen buiten de regeling. Er komt bovendien een opt-out-regeling: heb jij al een particuliere AOV die voldoet aan de voorwaarden (zoals dekking tot pensioenleeftijd), dan hoef je de verplichte verzekering niet af te nemen.
Juridische aspecten: rechten en plichten
Juridisch gezien verandert er veel. Freelancers krijgen er een plicht bij: je moet straks verzekerd zijn tegen arbeidsongeschiktheid. Waarschijnlijk zal de Belastingdienst de premie innen, waardoor je automatisch aangesloten bent, tenzij je een geldige opt-out hebt.
Daar staat een belangrijk recht tegenover: bij langdurige arbeidsongeschiktheid heb je recht op een uitkering via het UWV. De uitkering bedraagt 70% van je eerder verdiende inkomen, met een maximum van het minimumloon. Je betaalt hierover wel belasting, maar de premie is aftrekbaar van je winst.
Daarnaast mag je niet worden geweigerd vanwege je gezondheid of leeftijd – iets wat bij commerciële verzekeringen vaak wel gebeurt. Zo krijgen zelfstandigen meer zekerheid en een sociaal vangnet vergelijkbaar met werknemers in loondienst.
Financiële gevolgen: kosten en dekking
De verwachte premie bedraagt ongeveer 5,43% van je inkomen, met een maximum van €171 per maand. De premie is aftrekbaar van de inkomstenbelasting. Verdien je bijvoorbeeld €30.000 per jaar, dan betaal je ongeveer €135 bruto per maand, waarvan je een deel via belastingvoordeel terugkrijgt.
Bij arbeidsongeschiktheid krijg je na een wachttijd van twee jaar een uitkering van 70% van je gemiddelde winst, met een maximum van het minimumloon (circa €2.100 per maand). Het is dus een basisvangnet – niet bedoeld om je volledige inkomen te vervangen, maar om je van het sociaal minimum te voorzien.
De wachttijd van twee jaar is bewust gekozen om de premie betaalbaar te houden. Dat betekent wel dat je zelf iets moet regelen om de eerste twee jaar te overbruggen, bijvoorbeeld met spaargeld, een broodfonds of een aanvullende verzekering.
Praktische tips voor freelancers
Hoewel de wet pas over enkele jaren in werking treedt, is het slim om nu al stappen te zetten:
1. Verdiep je in je opties. Overweeg nu al een AOV af te sluiten. Zo ben je direct verzekerd én kun je later waarschijnlijk gebruikmaken van de opt-out-regeling.
2. Overbrug de wachttijd. Bouw een spaarbuffer op of sluit je aan bij een broodfonds. Zo kun je de eerste maanden of jaren ziekte financieel opvangen.
3. Kijk naar aanvullende verzekeringen. De basis-AOV dekt slechts tot het minimumloon. Met een extra verzekering kun je zorgen dat je op je eigen inkomensniveau blijft.
4. Blijf gezond. Investeer in preventie: goede werkhouding, rustmomenten en fysieke fitheid verkleinen de kans op langdurige uitval.
5. Volg de ontwikkelingen. Houd websites van de Rijksoverheid, Kamer van Koophandel en organisaties zoals FNV Zelfstandigen in de gaten voor updates.
Persoonlijke verhalen
Marieke (38), grafisch ontwerper – zonder AOV in de problemen
Marieke werkte jarenlang zonder verzekering. Tot ze tijdens een ski-trip haar knie brak en maanden niet kon werken. Haar buffer was na een paar maanden op, en ze moest terugvallen op de bijstand. Omdat ze geen recht had op een WIA-uitkering, moest ze eerst haar spaargeld opmaken. "Had ik maar iets geregeld," zegt ze achteraf.
Ahmed (45), IT-consultant – dankzij AOV een vangnet
Ahmed had wél een AOV afgesloten. Toen hij kanker kreeg, kon hij een jaar niet werken, maar zijn verzekering keerde 70% van zijn gemiddelde winst uit. Zo kon hij zijn gezin onderhouden en herstellen zonder financiële stress. "Die verzekering gaf me rust – het was elke euro waard."
Als freelancer doe je er goed aan om arbeidsongeschiktheid serieus te nemen. De verplichte AOV is onderweg, maar je kunt nu al actie ondernemen. Controleer of je iets hebt geregeld, overweeg een verzekering of broodfonds, en bouw een buffer op.
De basisboodschap: neem de regie over je financiële zekerheid. Met een vangnet achter de hand hoef je je bij tegenslag niet direct zorgen te maken over je inkomen of je bedrijf.